De programmalijnen van BLASt: met aandacht voor ontwerp-ambacht
Op woensdagavond 20 mei organiseerde BLASt een BLAStcafé in het atrium van 5TRACKS. BLASt werkt vanuit drie programmalijnen.
De eerste programmalijn richt zich op de woonopgave. De tweede programmalijn draait om landschap en verstedelijking. Centraal op deze avond stond echter de derde programmalijn: ontwerp-ambacht. Volgens BLASt is juist in een tijd van AI, standaardisering en geïndustrialiseerd bouwen de vraag relevant wat de rol van de ontwerper nog is, en hoe aandacht voor materiaal, detail en ruimtelijke kwaliteit behouden blijft.
De komende periode organiseert BLASt daarom meerdere activiteiten rond dit thema, waaronder een excursie over nieuwe bouwmethoden, een BLAStcafé met jonge ontwerpers en de BLAStprijs, die dit jaar volledig in het teken staat van “het detail”.
De lezing van Marjolein van Eig: Kijken en Maken
Architect Marjolein van Eig gaf vervolgens de lezing Kijken en Maken. Van Eig is architect, schrijver en columnist. Ze publiceert regelmatig over architectuur, schreef meerdere boeken over detail en ruimtebeleving en runt een bureau dat werkt aan woningbouw, renovatie en bijzondere kleinschalige projecten.
In haar lezing stond de relatie centraal tussen kijken, ervaren en maken. Volgens Van Eig begint architectuur bij aandacht: aandacht voor materiaal, voor detail, voor hoe een ruimte voelt, ruikt, klinkt en gebruikt wordt. Met zichtbaar enthousiasme vertelde zij over het plezier van ontwerpen en bouwen, en over alles wat architectuur tastbaar en menselijk maakt. Ze benadrukte dat architecten, ondanks digitalisering en schaalvergroting, verbonden moeten blijven met het ambacht van het bouwen zelf.
Aan de hand van uiteenlopende projecten liet zij zien hoe detail en materiaalgebruik betekenis geven aan architectuur. Ze sprak over haar fascinatie voor baksteen, oude bouwtechnieken en het hergebruik van materialen. Daarbij verwees ze naar historische voorbeelden én naar hedendaagse vraagstukken rond circulariteit en duurzaamheid.
Binnen al haar projecten staat aandacht voor tactiliteit, textuur en ruimtelijke ervaring centraal. Van Eig maakte voelbaar hoe kleine ontwerpkeuzes grote invloed kunnen hebben op de manier waarop mensen een gebouw ervaren. Juist die aandacht voor het alledaagse — een kozijn, een entree, een trap of een metselverband — maakt volgens haar het verschil tussen een gebouw en een plek waar mensen zich thuis voelen.
Ook renovatie speelde een belangrijke rol in de lezing. In verschillende woningbouwprojecten liet Van Eig zien hoe relatief kleine ingrepen — zoals een nieuwe entree, een verdiept kozijn of een zorgvuldig gekozen metselverband — grote invloed kunnen hebben op de beleving van een gebouw en de kwaliteit van de straat.
Door de hele lezing heen liep één duidelijke overtuiging: architectuur ontstaat niet alleen vanuit een concept, maar vooral vanuit aandachtig kijken, zorgvuldig maken en liefde voor het vak.
Het gesprek met Jessica Hammarlund Bergmann
Na de lezing ging Van Eig in gesprek met Jessica Hammarlund Bergmann, stedenbouwkundige, stadsbouwmeester van Enschede en voorzitter van de Bredase Adviescommissie Omgevingskwaliteit.
Het gesprek ging onder meer over de positie van ontwerpambacht in een tijd van AI, standaardisering en schaalvergroting. Hammarlund Bergmann stelde de vraag hoe architecten ruimte kunnen blijven maken voor aandacht en kwaliteit binnen steeds efficiëntere processen.
Van Eig reageerde daarop genuanceerd. Zij ziet technologische ontwikkelingen zoals AI vooral als gereedschap, vergelijkbaar met eerdere digitale ontwerptools. Volgens haar ligt het echte risico niet zozeer in technologie, maar in de verschraling van opdrachten en processen, waardoor architecten steeds verder van uitvoering, materiaal en ruimtebeleving af komen te staan.
Daarnaast spraken beiden over de rol van schoonheid en detail in de Nederlandse architectuurcultuur. Waar Nederlandse architectuur internationaal vaak bekendstaat om haar conceptuele benadering, ziet Van Eig juist een hernieuwde belangstelling ontstaan voor ambacht, materialiteit en ruimtelijke ervaring.
Ook kwam de maatschappelijke betekenis van architectuur aan bod. Goede architectuur gaat volgens Van Eig niet alleen over esthetiek, maar ook over herkenning, toe-eigening en prettig wonen. Juist details, entrees, trappenhuizen en overgangen tussen openbaar en privé spelen daarin een belangrijke rol.
Conclusie van de avond
De avond maakte duidelijk dat ontwerpambacht nog altijd een actuele en urgente rol speelt binnen de architectuur. In een tijd van snelle productie, digitalisering en grote ruimtelijke opgaven pleitte Marjolein van Eig voor meer aandacht voor materiaal, detail, uitvoering en menselijke ervaring.
De lezing en het gesprek lieten zien dat ambacht niet tegenover innovatie staat, maar juist richting kan geven aan nieuwe manieren van bouwen. Door zorgvuldig te kijken en bewust te maken, ontstaat architectuur die niet alleen functioneert, maar ook betekenis en verbondenheid creëert.
Met deze avond gaf BLASt een aftrap aan haar nieuwe programmalijn over ontwerp-ambacht. De avond werd bijgewoond door circa 60 personen.
Foto’s: © 2026 Gaby Ermstrang Fotografie